Thánh Longinus: Viên đội trưởng đâm vào cạnh sườn Chúa Kitô
Theo truyền thuyết, người lính đã đâm vào sườn Chúa Kitô trong cuộc đóng đinh đã tin vào Người và ngày nay được tôn kính là Thánh Longinus, người có bức tượng đồ sộ được đặt tại Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô.
Trong cuộc đóng đinh, hai người đàn ông đã gặp gỡ Chúa Kitô theo cách đã thay đổi cuộc đời họ mãi mãi. Cả hai sau này đều được tôn kính là thánh. Một người là tên trộm tốt lành, Thánh Dismas. Chúa Giêsu đã nói với ông: “Ta bảo thật với ngươi, hôm nay ngươi sẽ ở với Ta trên thiên đàng” (Lc 23, 43). Người kia là viên đội trưởng Rôma đã đâm vào cạnh sườn Chúa Kitô bằng ngọn giáo và sau này được biết đến với tên gọi Longinus.
Vì những gì đã xảy ra tiếp theo, Thánh Luca kể lại: “Khi viên đội trưởng thấy điều đã xảy ra, ông liền ngợi khen Thiên Chúa và nói: ‘Quả thật người này vô tội’” (Lc 23, 47). “Khi viên đội trưởng và những người cùng canh giữ Chúa Giêsu thấy động đất và những điều xảy ra, họ kinh hãi và nói: ‘Quả thật người này là Con Thiên Chúa!’” (Mt 27:54).
Đây là Longinus, một viên đội trưởng Rôma, người ngay lập tức tin rằng Chúa Giêsu là Con Thiên Chúa, đã cải đạo, trở thành một vị thánh, và ngày nay được tưởng nhớ bằng một tượng đài trang trọng không xa bàn thờ trong Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô ở Rôma. Một phần ngọn giáo của ngài được lưu giữ trong số các thánh tích thiêng liêng về cuộc Khổ nạn của Chúa chúng ta; thánh tích này cũng được lưu giữ tại Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô.
Từ giữa những năm 1600, một bức tượng bằng đá cẩm thạch đồ sộ của Thánh Longinus cao gần 4,5m đứng trong một hốc lớn ở phía bên phải của một trong những trụ cột khổng lồ đỡ mái vòm phía trên bàn thờ của Đức Giáo hoàng. Không còn mặc trang phục của một viên đội trưởng Rôma, hình ảnh vị thánh đang đứng cầm một ngọn giáo và dường như đang nhìn lên, như thể đang chăm chú vào vết thương bên cạnh sườn của Chúa Kitô.
Năm 1643, Gian Lorenzo Bernini, người đã thực hiện phần lớn thiết kế và nghệ thuật tuyệt vời cho vương cung thánh đường, đã tạc bức tượng đáng chú ý này. Trên cùng một cột trụ, ba vị thánh khác trong các hốc riêng của mình – Thánh Veronica, Thánh Hêlena người đã tìm thấy Thánh giá thật, và Thánh Anrê - cùng với Thánh Longinus.
Phía trên các bức tượng này là Hành lang trưng bày Thánh tích (Loggia delle Reliquie), nơi lưu giữ các mảnh của Thánh giá thật, tấm khăn của Thánh Veronica, và một phần ngọn giáo của Thánh Longinus được trao cho Đức Giáo hoàng Innôcentê VIII vào năm 1492.
Thánh Longinus không được nhắc đến tên trong các sách Tin Mừng. Ngài chỉ được xác định bằng vị trí của mình trong quân đoàn Rôma. Đó có lẽ là cách tên của ngài bắt nguồn. Trong khi lancea là tiếng Latinh có nghĩa là “ngọn giáo,” thì tiếng Hy Lạp mà Tân ước được viết cũng có mối liên hệ: Nó sử dụng từ lónkhē, có nghĩa là “ngọn giáo” hoặc “ngọn mác.” Đồng thời, “Longinus” cũng là một cái tên Rôma chính thống được sử dụng vào thời đó như một tên “họ” hoặc “gia đình.” Tuy nhiên, đây có lẽ là lý do ít có khả năng nhất cho tên của ngài. Mối liên hệ với vị trí của ngài tại cuộc đóng đinh và từ tiếng Hy Lạp được sử dụng trong Tân ước là lý do khả dĩ nhất.
Nhưng làm thế nào ngài trở thành một vị thánh? Chân phước Jacobus de Voragine (được phong Chân phước năm 1816) đã đưa ra câu trả lời trong bộ sách nhiều tập mang tên The Golden Legend (tạm dịch: Huyền thoại Vàng), được viết vào thế kỷ XIII và chứa đầy tiểu sử các vị thánh. Đến thế kỷ XV, tác phẩm này đã trở thành một “sách bán chạy nhất” thời trung cổ bằng mọi ngôn ngữ chính của châu Âu.
Huyền thoại Vàng kể rằng, khi Thánh Longinus đâm vào sườn Chúa bằng ngọn giáo của mình, Máu Thánh và nước thánh chảy xuống từ ngọn giáo và vào tay ngài. Viên đội trưởng - theo truyền thuyết, vốn bị thị lực rất kém - đã chạm vào mắt mình, “và ngay lập tức, người trước đây bị mù giờ đây có thể nhìn thấy rõ ràng.”
Ngài đã rời bỏ quân ngũ, hoán cải, “ở cùng các tông đồ, được họ dạy dỗ và rửa tội, và sau đó,” ngài sống “một đời sống thánh thiện bằng cách bố thí và tuân giữ đời sống tu trì khoảng 38 năm ở Caesarea và Cappadocia, và bằng lời nói và gương mẫu của mình, ngài đã khiến nhiều người trở về với đức tin của Chúa Kitô.”
Cuộc hoán cải này làm Octavian, viên quan trấn thủ, không hài lòng, ông ta cố gắng ép Thánh Longinus tế lễ cho tượng thần. Từ chối, vị cựu đội trưởng nói với viên quan trấn thủ rằng nếu ông “trở thành Kitô hữu, Chúa sẽ tha thứ cho tội lỗi của ông.” Điều đó làm viên quan Rôma tức giận, ông ta ra lệnh tra tấn Thánh Longinus một cách dã man nhằm khiến ngài câm lặng.
Bất chấp sự tra tấn khủng khiếp, vị thánh tương lai vẫn tiếp tục nói chuyện, rồi tiến hành phá hủy mọi tượng thần trong tầm mắt. Từ đó, ma quỷ xuất hiện và nhập vào viên quan trấn thủ cùng những người đi theo ông ta, hành hạ họ. Chân phước De Voragine mô tả rằng họ đã thú nhận: “Chúa rất vĩ đại đối với dân Kitô giáo. Hỡi thánh nhân, chúng tôi cầu xin ngài đừng để ma quỷ trú ngụ trong thành phố này.”
“Rồi Thánh Longinus ra lệnh cho ma quỷ rời khỏi những người này,” Chân phước De Voragine tiếp tục, “và bằng cách đó, dân chúng đã rất vui mừng và tin vào Chúa chúng ta.”
Nhưng ngay sau đó, Octavian lại quay trở về với những hành động cũ. Viên quan trấn thủ độc ác nói với Thánh Longinus rằng vì lời dạy của ngài, tất cả mọi người đã từ bỏ việc thờ cúng tượng thần, và nói thêm rằng điều đó sẽ làm “nhà vua” tức giận, khiến ông ta tàn phá dân chúng và thành phố. Có lần, Octavian bắt đầu tra tấn một người Kitô hữu vì biết và bênh vực Thánh Longinus, và sau lời cầu nguyện của vị thánh tương lai về tội ác này, viên quan trấn thủ đã bị mù và chịu đựng những cơn đau đớn tột cùng.
Thánh Longinus nói với viên quan trấn thủ rằng nếu ông ta muốn được chữa lành, thì hãy giết mình, và nói thêm: “Sau khi tôi chết, tôi sẽ cầu nguyện cho ông với Chúa, xin Người chữa lành cho ông.” Viên quan trấn thủ đã cho chặt đầu Thánh Longinus, rồi khóc lóc, thú nhận những tội lỗi khủng khiếp của mình, và thành tâm ăn năn vì đã quay trở lại thờ thần tượng. Lời cầu nguyện của Thánh Longinus đã được đáp ứng: Thị lực của viên quan trấn thủ được phục hồi, và thân thể ông cũng khỏe mạnh trở lại.
Ông chôn cất Thánh Longinus một cách trọng thể, tin tưởng trở lại vào Chúa Giêsu Kitô và gia nhập cộng đồng Kitô giáo. Câu chuyện kết thúc bằng câu: “Tất cả những điều này đã xảy ra ở Caesarea thuộc Cappadocia để tôn vinh Chúa, Đấng đáng được ca ngợi và tôn vinh đến muôn thuở muôn đời (in secular seculorum).”
Ngọn giáo Longinus
Một trong những ghi chép sớm nhất về ngọn giáo Longinus xuất hiện vào năm 570, như Bách khoa Toàn thư Công giáo ghi lại, khi Thánh Antoninus thành Piacenza du hành đến Giêrusalem và nhìn thấy trong vương cung thánh đường trên núi Zion “mão gai mà Chúa chúng ta đội và ngọn giáo mà Người bị đâm vào sườn.” Vào thời điểm đó, một ngọn giáo được cho là đã đâm vào trái tim Đấng Cứu Thế được tôn kính ở Giêrusalem.
Không lâu sau đó, vào năm 586, tại Thư viện Laurentian ở Florence, một bức tranh minh họa nhỏ trong một bản thảo tiếng Syriac đã thể hiện rõ vết thương ở cạnh sườn Chúa Kitô. Nếu bức tranh vẫn giữ nguyên bản, thì những ký tự viết bằng chữ Hy Lạp (LOGINOS) phía trên đầu người lính đang đâm giáo vào sườn Chúa Giêsu chính là tên của Thánh Longinus. Điều này đã giúp xác nhận truyền thuyết về tên của viên đội trưởng.
Vài năm sau, Đức Giám mục Grêgôriô thành Tours đã chứng thực về thánh tích này. Nhưng đến năm 615, thánh tích đã rơi vào tay những người Ba Tư ngoại giáo, những người đã chiếm được Giêrusalem. Ngọn giáo bị gãy được trao cho một người mang đến Hagia Sophia ở Constantinople. Năm 1244, ngọn giáo, lúc đó được đặt trong một bức tượng thánh, được dâng lên Thánh Louis, người sau đó đã an vị thánh tích này cùng với mão gai trong nhà nguyện Sainte-Chapelle ở Paris.
Một phần khác của ngọn giáo, dường như ở Constantinople, đã rơi vào tay người Thổ Nhĩ Kỳ. Sau đó, vào năm 1492, theo cuốn Lịch sử các Giáo hoàng: Từ cuối thời Trung cổ của Ludwig von Pastor, Đức Giáo hoàng Innôcentê VIII đã được Sultan Beyazid II tặng thánh tích ngọn giáo ở Constantinople như một thiện ý vì đã giam giữ anh trai mình ở Rôma và đồng ý để châu Âu được hòa bình. Thánh tích này đã được lưu giữ ở Rôma và tại Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô kể từ đó.
Đức Giáo hoàng Bênêđictô XIV đã có được một bản vẽ chính xác về ngọn giáo ở Paris, sau đó so sánh nó với thánh tích lớn hơn ở Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô và cho thấy rằng hai phần ban đầu tạo thành một ngọn giáo duy nhất. Qua nhiều năm, đã có một vài người khác tuyên bố sở hữu một phần của ngọn giáo. Nhưng nguồn gốc của chúng không chắc chắn, không giống như thánh tích được lưu giữ tại Đền thờ Thánh Phêrô.
Thánh tích ngày nay
Trong mùa Chay, các giáo sĩ mang ba thánh tích về cuộc Khổ nạn đến cho công chúng tôn kính. Một giáo sĩ đeo găng tay đỏ mang thánh tích ngọn giáo của Thánh Longinus và dùng thánh tích này để ban phép lành. Các tín hữu được khuyến khích suy niệm về khoảnh khắc Thánh Longinus đâm vào cạnh sườn Đức Kitô và Chúa Giêsu đổ những giọt máu cùng nước cuối cùng của Người cho toàn thể nhân loại.
Sự kiện này được tưởng nhớ sau một Thánh lễ Mùa Chay, như một bài báo của EWTN News giải thích, thêm rằng “các thừa tác viên và người giúp lễ đi vòng quanh bàn thờ chính trong khi dàn hợp xướng hát bài Stabat Mater với một đoạn đối đáp cũng được hát bằng tiếng Latinh: Unus militum lancea latus eius aperuit et continuo exivit sanguis et aqua: ‘Một trong những người lính đã đâm vào cạnh sườn Người bằng một ngọn giáo, và ngay lập tức máu và nước chảy ra.’”
Theo lịch sử, lễ Thánh Longinus được cử hành vào ngày 15 tháng 3. Tuy nhiên, Sổ bộ các vị Tử đạo Rôma (Roman Martyrology) nhắc đến ngài vào ngày 16 tháng 10. Khi tưởng nhớ vị thánh này giữa các sự kiện của mùa Chay, các tín hữu có thể cầu nguyện và suy ngẫm về cuộc Khổ nạn.
Như bài báo của EWTN khẳng định, “Ngọn giáo thánh tiếp tục thu hút trái tim và tâm trí, mời gọi các tín hữu suy ngẫm ý nghĩa sâu sắc về sự hy sinh của Đức Kitô trên thập giá và cùng nói lên với Thánh Longinus: ‘Quả thật, người này là Con Thiên Chúa.’”
Tác giả: Joseph Pronechen
Chuyển ngữ: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
Chuyển ngữ từ: National Catholic Register (06/3/2026)
Nguồn: giaophanvinhlong.net